W niedzielę, 12 lipca, w Sochach odbyły się wojewódzkie obchody Dnia Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej. Jest to święto poświęcone pamięci mieszkańców polskich wsi, którzy podczas II wojny światowej ponieśli ogromne ofiary, stawiali opór okupantowi oraz nieśli pomoc potrzebującym.

Obchody rozpoczęły się Mszą św. w intencji ofiar niemieckiej pacyfikacji Soch oraz wszystkich mieszkańców polskich wsi dotkniętych terrorem wojennym.

Ocaliło ich żyto

Szczególnie poruszającym momentem było wystąpienie Ryszarda Maciejewskiego, który przemówił w imieniu świadków historii. Jego mama należała do grona osób, które przeżyły pacyfikację Soch. – 1 czerwca 1944 roku miała miejsce pacyfikacja wsi Sochy jako kara za pomoc partyzantom. Bezpośrednim pretekstem do zbrodni było zabicie pod Józefowem, niemieckiego żandarma. O 5 nad ranem Niemcy otoczyli wieś mordując mieszkańców. Rannych dobijano strzałem w głowę, a zdarzało się też, że wrzucano ich do palących się zabudowań. Po zakończeniu pacyfikacji Soch wieś zastała zbombardowana i ostrzelana. Wieś została spalona. Zginęło około 200 osób – mówił.

Ryszard Maciejewski zacytował też wybrane fragmenty wspomnień mamy. "W tym pamiętnym dniu obudził nas rano krzyk ludzi i huk wystrzałów. Mam ubrała nas w pośpiechu bo już paliła się wieś. Uciekaliśmy w pole. Jeden z Niemców podszedł do nas i w wycelowanym w twarz karabinem do mamy powiedział "Polski bandit". Mama płacząc powiedziała "panie to dzieci". Ja widząc, że ojciec leży we krwi i nie rusza się, siostra jęczy bo ma pokrwawione i roztrzaskane nogi krzyczała w niebogłosy "Jezu, Jezu". On rzekł do mamy "uciekajcie w pole". Jednak szli inni. Mama pyta "gdzie mam iść z tymi dziećmi". On nic nie mówi tylko machnął ręką w stronę żyta. Następny chciał dobić ranną siostrę. Strzelił jej w głowę, ale kula przeszła przez czaszkę. wypłynęło tylko oko. Mama wzięła nas w żyto. Było ono piękne, dorodne. Żyto nas ocaliło. Za chwilę nadleciały samoloty i strzelali do wszystkiego co żywe. Zrzucili bomby, okrążając kilka razy wieś. To było piekło. Taka wojna to straszna rzecz. Lęk tworzył nam na co dzień, przez wiele lat. Po pacyfikacji zostały zgliszcza - zabici, ranni. W przeciągu godziny wieś przestała istnieć. Zostaliśmy z mamą bez dachu nad głową, bez ojca. Nie było co jeść, gdzie spać. Wszystko było spalone."

Miejsce pamięci i wspólnoty

Głos zabrali posłowie na Sejm RP: Małgorzata Gromadzka oraz Wiesław Różyński. W imieniu organizatorów wystąpili burmistrz Zwierzyńca Edyta Wolanin, dyrektor generalny Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego Jarosław Szymczyk oraz wicemarszałek Województwa Lubelskiego Marek Wojciechowski.

– Apeluje do nas wszystkich, aby nasze dzieci i wnuki nie musiały przeżywać tego co minione pokolenie – mówiła poseł Gromadzka. Zaznaczyła, że jej dwóch pradziadków zostało rozstrzelanych przez oddziały niemieckie, natomiast babcia była ofiarą pacyfikacji i cała rodzina doświadczyła okrucieństwa wojny. Z ośmiorga rodzeństwa zostało dwoje – Adam i Ewa. – Jako mieszkanka Zamojszczyzny chce złożyć hołd mieszkańcom obszarów wiejskich, którzy dzielnie walczyli i chronili życie innych, często dzieci żydowskich. Obrona ojczyzny wymagała wielkiej odwagi i poświęcenie. To poświecenie było niesamowite – dodała.

Burmistrz Edyta Wolanin podkreśliła, że Sochy to miejsce szczególne. Tutaj historia to nie tylko zapisy w podręcznikach, to nie tylko daty wyryte na tablicach i pomnikach, nazwiska wyryte na krzyżach. Tutaj historia ma realne nazwiska i głosy tych, którzy ocaleli. – Tutaj czujemy, że II wojna światowa to nie tylko starcie armii wrogich państw. To również niewyobrażalne cierpienie ludności cywilnej, mieszkańców wsi, którzy po prostu chcieli żyć, pracować, uprawiać ziemie i dbać o swoje rodziny. Tutaj 1 czerwca niemiecki okupant spacyfikował całą miejscowość, zginęli niewinni ludzie. Jest to jedno z najtragiczniejszych zbrodni wojennych na Zamojszczyźnie – mówiła.

Burmistrz zaznaczyła, że uroczystość ma szerzy wymiar. Dzień ten przypomina o tysiącach polskich miejscowości, które podczas okupacji niemieckiej doświadczyły terroru, wysiedleń, grabieży, egzekucji i pacyfikacji. Zwróciła się do mieszkańców, którzy przeżyli pacyfikację. Podkreśliła, że ich postawa jest niezwykle poruszająca i ważna. – Jesteście żywymi świadkami historii. Tej historii nie wolno zapomnieć i przemilczeć. Dziękujemy za obecność, za świadectwo i za to, że przekujecie prawdę następnym pokoleniom. Naszym obowiązkiem jest nie tylko pielęgnowanie pamięci, ale również troska o miejsca które je przechowują – twierdziła. Dodała, że takie miejsca spoczynku są wspólnym zobowiązaniem wobec tych, którzy żyją i pamiętają i tych którzy ocaleli. Zaznaczyła, że jest to również przestroga przed nienawiścią, pogardą i przemocą.

Medale za odwagę

Podczas uroczystości żyjącym świadkom tamtych tragicznych wydarzeń wręczono pamiątkowe wyróżnienia. Był to wyraz szacunku, wdzięczności oraz pamięci o ich doświadczeniach.

Oprawę wojskową i ceremoniał uroczystości zapewnił 18 Pułk Przeciwlotniczy. Zgodnie z ceremoniałem odczytano Apel Pamięci, po którym oddano salwę honorową.

Uroczystości zakończyły się złożeniem wieńców i kwiatów przy pomnikach na cmentarzu w Sochach.

Organizatorami uroczystości byli Wojewoda Lubelski Krzysztof Komorski, Marszałek Województwa Lubelskiego Jarosław Stawiarski oraz Burmistrz Zwierzyńca Edyta Wolanin.

Sochy (1)

W godzinę wieś została zniszczona (foto)