Lustracja królewszczyzn z 1565 roku podaje, że Obsza liczyła 11 łanów ziemi, dwa niewielkie stawy oraz cerkiew prawosławną, którą w późniejszym okresie przekształcono w świątynię unicką. We wsi mieszkało wówczas 44 kmieci i pięciu karczmarzy. W pobliżu założono także Wolę Obszańską, określaną w źródłach jako Wola Pszańska lub po prostu Wola.
W 1572 roku starostwo zamechskie objął kanclerz Jan Zamoyski. Początkowo jego administracja spotkała się z niezadowoleniem mieszkańców Zamchu i Obszy, którzy złożyli królowi Henrykowi Walezemu skargę na nadmierne obciążenia robocizną nakładane przez urzędników starościńskich. Monarcha potwierdził prawo poddanych do składania skarg oraz zakazał utrudniania im dostępu do sądu królewskiego.
Dzięki politycznym i wojskowym zasługom Jana Zamoyskiego starostwo zamechskie zostało mu przekazane w 1588 roku w dziedziczne posiadanie, a rok później weszło w skład Ordynacji Zamojskiej. Przez cały okres istnienia ordynacji Obsza należała do klucza zamechskiego. W kolejnych latach ordynaci Jan „Sobiepan” Zamoyski i Marcin Zamoyski potwierdzali oraz regulowali uposażenie miejscowej cerkwi unickiej.
Obsza i klucz zamechski
Dzieje Obszy od początku były ściśle związane z Zamchem, który najpierw stanowił siedzibę starostwa, a następnie centrum klucza dóbr Ordynacji Zamojskiej. Najstarsza siedziba w Zamchu powstała prawdopodobnie jako królewski dwór myśliwski położony w rozległej puszczy rozciągającej się między Sanem a Tanwią.
W XIV wieku rozległe dobra leśne otrzymał Iwan (Jaśko) Kustra z Brzeszowa, założyciel Łukowej, którego siedziba znajdowała się właśnie w Obszy. Po wygaśnięciu rodu Kustrów cały kompleks dóbr powrócił do Korony i znalazł się pod zarządem starostów zamechskich.
Przez długi czas starostwo pozostawało w rękach rodziny Pileckich. Wiadomo, że w Zamchu kilkakrotnie przebywał król Władysław Jagiełło, który w 1425 roku wystawił tam dwa przywileje dla mieszczan lwowskich. Jeszcze w połowie XVI wieku starostwo dzierżył Mikołaj Pilecki, kasztelan lwowski.
Rezydencja zamechska
W drugiej połowie XVI wieku sporządzono szczegółowy inwentarz starostwa, dzięki któremu znany jest wygląd ówczesnej rezydencji. Zamek w Zamchu był drewnianą budowlą wzniesioną na sztucznie usypanym kopcu i otoczoną fosą zasilaną wodą ze stawu. Prowadziły do niego grobla i most zwodzony, a całość umacniały narożne wieże oraz drewniane blanki.
W obrębie umocnień znajdowały się pomieszczenia mieszkalne, magazyny, piekarnia, browar, łaźnia, piwnice i prochownie. Reprezentacyjną część założenia stanowił piętrowy dwór z arkadową galerią. Przed zamkiem usytuowano cerkiew, stajnie, studnię, kuźnię, młyn oraz zabudowania folwarczne. Istniały tam również ogrody użytkowe i ozdobne, których kompozycja odpowiadała renesansowym wzorcom rezydencjonalnym.
Za czasów Stanisława i Jana Zamoyskich Zamech pełnił funkcję letniej rezydencji właścicieli dóbr oraz jednego z najważniejszych ośrodków administracyjnych ordynacji. Zachowane przekazy wskazują, że założenie należało do najokazalszych siedzib magnackich w regionie.
Jan Zamoyski i Zamech
8 maja 1578 roku Jan Zamoyski gościł w Zamchu króla Stefana Batorego, który przybył tam na polowanie. W orszaku królewskim znajdował się również Jan Kochanowski. Z pobytem poety wiąże się powstanie utworu Dryas Zamechska, zawierającego opisy okolicznych lasów oraz pochwałę władzy królewskiej.
Po zwycięstwie pod Byczyną Zygmunt III Waza potwierdził dziedziczne prawa Jana Zamoyskiego do starostwa zamechskiego. Od 1589 roku dobra te pozostawały częścią Ordynacji Zamojskiej aż do pierwszej połowy XX wieku.
Upadek rezydencji
Po śmierci Jana Zamoyskiego Zamech stopniowo tracił znaczenie jako rezydencja magnacka, zachowując jedynie funkcję siedziby klucza dóbr ordynackich. Najazd tatarski w 1624 roku oraz najazd siedmiogrodzki w 1656 roku doprowadziły do zniszczenia dworu i zabudowań folwarcznych.
Odbudowany po 1656 roku dwór nie miał już cech obronnych, chociaż powstał w miejscu dawnego zamku. Zachowano jednak folwark, młyn i browar. Podczas odbudowy całe założenie przekształcono w duchu barokowym, zakładając również nowe ogrody.
Kolejne zniszczenia przyniosły wojny toczone w połowie XVII wieku oraz spory o sukcesję po Janie „Sobiepanie” Zamoyskim. W 1664 roku dwór zamechski był już znacznie zaniedbany, a przylegająca do niego kaplica pozostawała zdewastowana. Oznaczało to definitywny kres dawnej świetności rezydencji.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.