Garderoba Gentlemana

Biłgorajskie pomniki

W Biłgoraju jest wiele miejsc pamięci narodowej – pomników, krzyży, rzeźb, obelisków.

Do 1846 r. Biłgoraj był miastem prywatnym, nabył go Stanisław Nowakowski, znany z patriotycznych poglądów i związków z wodzem legionów Henrykiem Dąbrowskim. W swojej rezydencji, dworze na Różnówce, postawił pomniki:

– Biskupa Ignacego Krasickiego, zbudowany w 1820 r., stoi obecnie w parku vis a vis kościoła św. Jerzego (od strony 3 Maja). Na pomniku widnieje inskrypcja: „Xięciu poetów Krasickiemu – temu co Biłgoray w pismy wsławił, dziedzicy ziemi pomnik postawił”. Przedstawiając nasze miasto, biskup pisał: „Zaszczyt jego wieloraki, sławne w sita i przetaki… a co większa i w jubilery nie poślednie”.

Pomnik Ignacego Krasickiego

– Pomnik upamiętniający pobyt generała Henryka Dąbrowskiego w Biłgoraju. Znajduje się on od północnej strony obecnej siedziby BARR (stara elektrownia). Inskrypcja: „Tu szanowny generale niech dla wiekowego zwyczaju na tym głazie przy kanale stanie pamiątka Twojego pobytu, zanim czasami zgubnem zetnie go narzędzie, spoczynkiem Dąbrowskiego zwać się odtąd będzie”.

– Tablica ku czci księcia Józefa Poniatowskiego i Cypriana Godebskiego, a właściwie jej fragmenty znajdują się na podwórzu skansenu Zagrody Sitarskiej przy ul. Nadstawnej.

– Tablica nagrobna Stanisława Nowakowskiego przed wejściem do kościoła WNMP w Biłgoraju, którą zdobi inskrypcja: „W tem miejscu pochowany jest szambelan króla Stanisława Augusta i poseł tarnogrodzki na sejm królestwa polskiego. Zmarły 23 listopada 1841 r. w wieku 78 lat. Pamiątkę zostawiła córka jego Teodora prosząc o modlitwę”.

Wybitny burmistrz Biłgoraja Ignacy Starzyński piastował urząd burmistrza w latach 1809-1842 przy wsparciu ławników: A. Bielińskiego, K. Bienia, W. Buczka, S. Grabińskiego, M. Szczurkowskiego i J. Zieniewicza. Wznieśli oni pomnik ku czci bohaterów powstania listopadowego w 1830 r. u zbiegu ulic Kościuszki i Zamojskiej. Nasze miasto wsparło sprawę narodową dużą sumą, przekazując 16,5 tys. złotych polskich. Poparciem i udziałem w obydwu powstaniach narodowych mieszkańcy Biłgoraja dowiedli swojego patriotyzmu i miłości do ojczyzny. 29 listopada 1916 r. kapelan legionowy ks. Gilewicz dokonał aktu poświęcenia pomnika. Była to manifestacja Polskości. Na tablicy jest napis: „Pamięci bohaterów powstania 29 listopada 1830 r.”

Okupacja hitlerowska to okres terroru i męczeństwa mieszkańców Biłgoraja. W czerwcu 1944 r. po akcji hitlerowców oznaczonej kryptonimem „Wicher I i II”, mającej na celu zlikwidowanie Ruchu Oporu w Lasach Janowskich i Puszczy Solskiej, około 4 tysiące obywateli Biłgorajszczyzny wywieziono do obozów zagłady głównie do Majdanka pod Lublinem oraz na roboty do Rzeszy. 4 lipca 1944 r., 20 dni przed wyzwoleniem Biłgoraja, miała miejsce egzekucja 63 partyzantów AK i BCh w lesie przy trasie Biłgoraj – Rapy. Mord ten został uznany przez Trybunał Międzynarodowy w Norymberdze za zbrodnię wojenną popełnioną na jeńcach. W miejscu rozstrzelania na Rapach 63 partyzantów stoi krzyż żelazny z inskrypcją: „Szczęśliwy, kto padł wśród zawodu, jeżeli poległym ciałem dał innym szczebel do sławy grodu”. Po prawej stronie wejścia głównego do kościoła WNMP w Biłgoraju jest tablica ufundowana przez braci Koniów. Wyryto na niej nazwiska zamordowanych partyzantów. Byli wśród nich obywatele naszego miasta: Józef Witek ps. „Grot” (rozstrzelany na stadionie), Tadeusz Ludwik ps. „Goraj” i Andrzej Wolanin ps. „Kozioł”. Żołnierzom AK poświęcona jest tablica z lewej strony nawy głównej tegoż kościoła z inskrypcją: „Za śmierć dla jutra, za ten lot słoneczny, o Polsko! Odmów odpoczynek wieczny”.

W pobliżu szpitala odsłonięto w 1976 r. pomnik żołnierzy września 1939 r. Pochowano tu 78 żołnierzy, którzy zginęli w walkach o nasze miasto 16 września 1939 r.

Na cmentarzu przy ul. Lubelskiej stoi pomnik ku czci bohaterów walk o wolność z godłem Polski i Krzyżem Grunwaldzkim. W pobliżu tego pomnika jest Krzyż Katyński z inskrypcją: „Prawda Katynia jest stale obecna w naszej świadomości i nie może być wymazana z pamięci Europy” – Jan Paweł II. Na cokole tego pomnika jest wyryty napis: „Pamięci ofiar stalinowskiego mordu dokonanego przez NKWD na polskich oficerach i policjantach zamordowanych za: Boga, honor, ojczyznę w Miednoje – Charkowie w 1940 r. – społeczeństwo ziemi biłgorajskiej – 17 września 1995”. Pomnik został odsłonięty w rocznicę napaści sowieckiej na Polskę. Inny pomnik ofiar stalinowskich NKWD i UB z lat 1944-1955 znajduje się na tyłach budynku Urzędu Gminy w Biłgoraju. Cokół pomnika zdobią słowa: „Los nasz dla was przestrogą, a nie legendą”. Inicjatorem budowy pomnika była Rada Miasta I kadencji (1990-1994).

Przy ul. Zamojskiej (na Rapach) znajduje się pomnik ofiar II wojny światowej. Na cokole umieszczony jest orzeł i krzyż grunwaldzki. Inskrypcja: „Miejsce uświęcone krwią patriotów narodowości polskiej, rosyjskiej i żydowskiej, którzy w latach okupacji zginęli z rąk zbrodniarzy hitlerowskich. Za Naszą i Waszą Wolność 1963 rok”.

W Parku Solidarności znajduje się pomnik AK. Na granitowym głazie jest metalowa tablica z napisem: „Żołnierzom AK obwodu biłgorajskiego – społeczeństwo Biłgoraja – 1992 rok”. Każdego roku w rocznicę wybuchu powstania warszawskiego przy pomniku tym odbywają się rocznicowe uroczystości.

W centralnym punkcje naszego miasta przed magistratem znajduje się Pomnik Wdzięczności z elementami broni, pocisków używanych przez partyzantów, także budynków i schronów. Inicjatorem powstania pomnika była dyrekcja Zespołu Szkół Zawodowych w Biłgoraju. Są tu inskrypcje: „Bohaterom – Partyzantom Bojownikom o Wolność i Polskę – Młodzież” oraz „Tu złożono urny z ziemią z miejsc walk i straceń: Porytowe Wzgórze, Osuchy, Margole, Górecko Kościelne, Szarajówka, Biłgoraj – Rapy, Sochy, Wojda, Rotunda Zamość. Biłgoraj 11.06.1966 rok”.

Stal do wykonania tego pomnika sprowadzono ze Stoczni Gdańskiej. W uroczystości odsłonięcia pomnika udział wzięli: minister obrony narodowej gen. Grzegorz Korczyński, gen. dyw. Jan Czapla (rodem z okolic Krzeszowa), przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie Paweł Dąbek w otoczeniu Kompani Honorowej Wojska Polskiego.

„Najmłodsze” biłgorajskie pomniki to postać sitarza przed Biłgorajskim Centrum Kultury i „Singer na ławeczce” w parku obok kościoła pw. św. Jerzego. O innych licznych na naszym terenie pomnikach napiszę.

 

Kazimierz Szubiak

 

- Reklama -

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.

Nowa Gazeta Biłgorajska nie bierze odpowiedzialności za treść komentarzy.